Interdyscyplinarny obóz badawczy u Krakowiaków Zachodnich zebrał około 40 wywiadów

W trzy dni badacze z Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ zgromadzili rzadkie materiały o dialekcie, kolędnikach i zwyczajach świątecznych — od Jaroszowic po Wadowice.

• Poznaj pracę obozu Krakowiaków Zachodnich
• Posłuchaj opowieści - dokumentacja muzyczna i zwyczajowa
• Zwróć uwagę na mowę - co mówią dialekty

Poznaj pracę obozu Krakowiaków Zachodnich

W dniach 24-26 września 2025 roku pracownicy Działu Badań i Opracowania Zbiorów Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ przeprowadzili interdyscyplinarny obóz badawczy. Badaniami objęto północno-zachodni fragment obszaru zamieszkiwanego przez Krakowiaków Zachodnich — badacze odwiedzili Jaroszowice, Chocznię, Witkowice, Brzeszcze, Kęty, Wysoką, Andrychów, Sułkowice-Bolęcinę, Brzezinkę oraz Wadowice. W sumie przeprowadzono około 40 wywiadów indywidualnych i grupowych, co pozwoliło zebrać bogaty materiał dotyczący dialektologii, etnomuzykologii, etnochoreologii i etnografii.

Posłuchaj opowieści - dokumentacja muzyczna i zwyczajowa

Wśród rozmówców znaleźli się zarówno mieszkańcy, jak i przedstawiciele organizacji społeczno-kulturalnych — m.in. KGW „Vadowianki” z Wadowic, Koło Gospodyń Wiejskich z Andrychowa, Grupa Śpiewacza z Witkowic oraz członkowie Zespołu Pieśni i Tańca „Kęty”. Szczególną uwagę badacze poświęcili zwyczajom dorocznym, zwłaszcza obchodom Bożego Narodzenia i Wielkanocy. Etnograficzne wywiady bożonarodzeniowe opisały dawniej funkcjonujące lokalne grupy kolędnicze oraz ich charakterystyczne atrybuty, w tym ozdobne drzewko zwane „rajem” — wykonaną z gałązek jodły lub świerku konstrukcję przyozdobioną wstążkami, jabłkami i orzechami, symbolizującą drzewo życia lub rajski ogród.

Zwróć uwagę na mowę - co mówią dialekty

W wywiadach dialektologicznych badacze skupili się na cechach fonetycznych mowy. Na terenie objętym badaniami występują dwie tzw. wyspy jednonosówkowe — rejony, w których zaszło fonetyczne uproszczenie systemu samogłosek nosowych i zatarcie różnicy między „ą” a „ę”. Dokumentowano realizacje samogłosek nosowych oraz lokalne warianty wymowy, co daje ważny materiał do określenia granic gwar i ich historycznych przemian.

Badanie ma także wartość praktyczną — zebrane relacje i nagrania tworzą bazę, z której będą mogli korzystać zarówno badacze, jak i zespoły regionalne czy organizacje zachowujące tradycje. Autorzy obozu wyrazili wdzięczność informatorom oraz osobom pomagającym w organizacji, bez których dokumentacja wielu zaniedbanych elementów kultury Krakowiaków Zachodnich nie byłaby możliwa.

na podstawie: MCK.