Metody laserowej korekcji wzroku — czym się różnią i jak wybrać odpowiednią?

Laserowa korekcja wzroku obejmuje kilka technik pozwalających zmienić kształt rogówki w taki sposób, aby światło było prawidłowo ogniskowane na siatkówce. Zabiegi mogą być stosowane w przypadku krótkowzroczności, nadwzroczności i astygmatyzmu, jednak nie istnieje jedna metoda odpowiednia dla wszystkich pacjentów. Poszczególne techniki różnią się sposobem modelowania, przebiegiem gojenia oraz zakresem możliwej korekcji.

Dlatego wybór zabiegu nie powinien opierać się wyłącznie na jego nazwie, czasie trwania czy szybkości powrotu do codziennych zajęć. Decyzję poprzedza szczegółowa kwalifikacja, podczas której oceniane są zarówno parametry wady wzroku, jak i budowa oraz stan oka.

Na czym polega laserowa korekcja wzroku?

Rogówka jest przezroczystą strukturą znajdującą się w przedniej części oka i odgrywa ważną rolę w załamywaniu światła. W laserowej korekcji wzroku jej kształt zostaje zmodyfikowany, dzięki czemu można skorygować określoną wadę refrakcji.

W zależności od zastosowanej techniki używany może być laser ekscymerowy, laser femtosekundowy albo oba rodzaje laserów. Podstawowa różnica pomiędzy metodami dotyczy sposobu, w jaki chirurg uzyskuje dostęp do części rogówki poddawanej korekcji.

Najczęściej wyróżnia się metody powierzchniowe, płatkowe oraz metody polegające na wytworzeniu i usunięciu niewielkiej soczewkowatej części tkanki rogówki, określanej jako lentikula.

Metody powierzchniowe — PRK, LASEK i TransPRK

W metodach powierzchniowych nie tworzy się płatka rogówki. Korekcja wykonywana jest po usunięciu lub odsunięciu nabłonka, czyli najbardziej zewnętrznej warstwy rogówki.

Klasycznym przykładem jest PRK. Po przygotowaniu powierzchni rogówki (mechanicznym usunięciu nabłonka) laser ekscymerowy modeluje jej kształt zgodnie z wcześniej zaplanowaną korekcją. Nabłonek następnie regeneruje się w kolejnych dniach.

W metodzie LASEK do oddzielenia nabłonka wykorzystuje się roztwór alkoholu, który ułatwia jego odseparowanie od powierzchni rogówki. Następnie nabłonek zostaje odsunięty, a laser ekscymerowy modeluje odsłoniętą tkankę rogówki. Po zakończeniu korekcji nabłonek może zostać ponownie ułożony na jej powierzchni.

Do metod powierzchniowych zalicza się również TransPRK. W tym przypadku zarówno usunięcie nabłonka, jak i właściwe modelowanie rogówki wykonywane są za pomocą lasera ekscymerowego, bez mechanicznego usuwania nabłonka. Jest to więc odmiana powierzchniowej korekcji, a nie całkowicie odrębny mechanizm leczenia.

Zaletą tej grupy metod jest brak płatka rogówkowego. Może mieć to znaczenie między innymi u osób szczególnie narażonych na urazy oka. Z drugiej strony gojenie powierzchni rogówki wymaga czasu, dlatego pierwsze dni po zabiegu mogą wiązać się z większym dyskomfortem, światłowstrętem, łzawieniem czy przejściowym pogorszeniem ostrości widzenia. Stabilizacja widzenia jest zwykle bardziej stopniowa niż po metodach płatkowych.

LASIK i FemtoLASIK — korekcja z wykorzystaniem płatka rogówki

Innym sposobem przeprowadzenia laserowej korekcji jest utworzenie cienkiego płatka w przedniej części rogówki. Po jego odchyleniu, laser ekscymerowy modeluje znajdującą się głębiej tkankę, a następnie płatek zostaje ponownie ułożony na swoim miejscu.

W nowoczesnych procedurach typu FemtoLASIK płatek może być przygotowywany za pomocą lasera femtosekundowego. Właściwa korekcja wady wykonywana jest następnie laserem ekscymerowym.

Jedną z charakterystycznych cech metod płatkowych jest stosunkowo szybka poprawa funkcjonalnego widzenia, ponieważ nabłonek centralnej części rogówki pozostaje w dużej mierze nienaruszony. Nie oznacza to jednak, że metoda ta jest automatycznie korzystniejsza dla każdego pacjenta.

Utworzenie płatka wpływa na strukturę rogówki i wiąże się ze specyficznymi dla tej techniki możliwymi powikłaniami. Znaczenie mają więc między innymi grubość rogówki, jej kształt, przewidywana ilość usuwanej tkanki oraz styl życia pacjenta.

Metody lentikulowe typu SMILE

Trzecia grupa zabiegów wykorzystuje inne podejście. Laser femtosekundowy tworzy wewnątrz rogówki cienką warstwę tkanki o określonym kształcie — lentikulę. Następnie jest ona usuwana przez niewielkie nacięcie.

Nie ma tutaj konieczności tworzenia dużego płatka rogówki ani wykonywania klasycznej ablacji powierzchniowej laserem ekscymerowym. Z tego względu przebieg gojenia różni się zarówno od metod powierzchniowych, jak i LASIK.

Metody tego rodzaju stosuje się przede wszystkim w korekcji określonych zakresów krótkowzroczności i astygmatyzmu. Zakres możliwego zastosowania zależy jednak od konkretnej technologii, parametrów oka i obowiązujących wskazań. Nie każdą wadę można więc skorygować w ten sposób.

Badania porównujące techniki lentikulowe i FemtoLASIK wskazują na zbliżoną skuteczność korekcji odpowiednio zakwalifikowanych wad. Różnice mogą dotyczyć między innymi tempa początkowej poprawy widzenia oraz wpływu zabiegu na powierzchnię oka. W części badań po metodach lentikulowych obserwowano mniej nasilone objawy suchego oka, jednak nie oznacza to całkowitego wyeliminowania tego problemu.

Czym metody różnią się z punktu widzenia pacjenta?

Choć wszystkie opisane techniki mają doprowadzić do zmiany mocy optycznej rogówki, droga do uzyskania tego efektu jest inna. W praktyce różnice dotyczą przede wszystkim sposobu ingerencji w rogówkę, początkowego przebiegu rekonwalescencji oraz rodzaju potencjalnych ograniczeń.

Przykładowo, metody powierzchniowe nie wymagają utworzenia płatka, ale regeneracja nabłonka powoduje, że pierwsze dni mogą być mniej komfortowe. Po FemtoLASIK poprawa ostrości widzenia może nastąpić szybciej, jednak obecność płatka rogówkowego jest elementem, który należy uwzględnić w kwalifikacji. Metody lentikulowe również nie wymagają utworzenia takiego płatka, ale mają własny zakres wskazań i nie są rozwiązaniem uniwersalnym.

Badania wskazują również, że po laserowych zabiegach rogówkowych mogą występować objawy suchego oka, przy czym ich nasilenie i czas utrzymywania się są indywidualne.

Szybsza rekonwalescencja nie jest przy tym równoznaczna z tym, że dana metoda jest bezpieczniejsza lub bardziej odpowiednia dla konkretnego oka. Istotniejsze jest dopasowanie techniki do anatomii rogówki i charakteru wady.

Co decyduje o wyborze metody?

Wstępne preferencje pacjenta mogą być brane pod uwagę, jednak o możliwości wykonania konkretnego zabiegu decydują przede wszystkim wyniki badań kwalifikacyjnych. Znaczenie mają między innymi:

• rodzaj i zaawansowanie wady wzroku oraz jej stabilność,
• grubość, krzywizna, topografia i tomografia rogówki oraz stan powierzchni oka,
• wiek, tryb życia, choroby oczu i ogólny stan zdrowia pacjenta.

Szczegółowe obrazowanie rogówki pozwala między innymi wykrywać nieprawidłowości, które mogłyby zwiększać ryzyko jej osłabienia po zabiegu. Współczesna kwalifikacja nie ogranicza się więc do prostego pomiaru liczby dioptrii.

Istotne mogą być także oczekiwania dotyczące widzenia po zabiegu. U osób po około 40. roku życia zaczynają mieć znaczenie naturalne zmiany zdolności oka do wyostrzania obrazu z bliska, związane z prezbiopią. Laserowa korekcja wady wzroku nie zatrzymuje procesów starzenia się oka, dlatego ten aspekt również powinien zostać uwzględniony podczas planowania postępowania.

Kiedy laserowa korekcja wzroku może nie być odpowiednim rozwiązaniem?

Nie każda osoba z wadą refrakcji może zostać zakwalifikowana do zabiegu. Jednym z podstawowych warunków jest odpowiednia stabilność wady. Jeżeli jej poziom nadal się wyraźnie zmienia, trwałość uzyskanej korekcji może być trudniejsza do przewidzenia.

Szczególnej oceny wymagają również nieprawidłowości rogówki, w tym jej nadmierne ścieńczenie lub cechy mogące wskazywać na stożek rogówki i zwiększone ryzyko ektazji. Pod uwagę bierze się także choroby powierzchni oka, przewlekłe lub niewyrównane objawy suchego oka, stany zapalne oraz niektóre choroby ogólne.

Czasowym lub względnym ograniczeniem jest również ciąża i okres karmienia piersią, ponieważ zmiany hormonalne mogą wpływać na parametry refrakcji i rogówki. Niektóre choroby autoimmunologiczne, niewyrównana cukrzyca czy przyjmowane leki również wymagają indywidualnej oceny. Samo występowanie określonego schorzenia nie zawsze przesądza o możliwości lub braku możliwości wykonania zabiegu — znaczenie ma jego rodzaj, aktywność i ogólny stan pacjenta.

Czy istnieje najlepsza metoda laserowej korekcji wzroku?

Porównując dostępne technologie, łatwo sprowadzić wybór do pytania o to, która metoda jest najnowocześniejsza albo pozwala najszybciej wrócić do codziennych zajęć. Z medycznego punktu widzenia takie kryterium jest jednak niewystarczające.

Metoda korzystna dla jednej osoby może nie być właściwa dla innej. Przy określonych parametrach rogówki, uzasadniona może być technika powierzchniowa, w innych sytuacjach rozważana jest metoda płatkowa lub lentikulowa. Czasami wyniki badań wskazują natomiast, że laserowa korekcja rogówki nie powinna być wykonywana i należy rozważyć pozostanie przy okularach, soczewkach kontaktowych albo inne możliwości korekcji wady.

Podsumowanie

PRK, TransPRK, FemtoLASIK oraz metody lentikulowe różnią się przede wszystkim sposobem dostępu do rogówki, procesem jej gojenia i zakresem zastosowania. Nie oznacza to, że jedna z nich jest uniwersalnie lepsza od pozostałych.

Kluczowym etapem pozostaje dokładna kwalifikacja, obejmująca ocenę wady wzroku, rogówki, powierzchni oka oraz czynników związanych ze zdrowiem i stylem życia pacjenta. Pozwala ona określić nie tylko, która metoda może być odpowiednia, ale również czy laserowa korekcja wzroku w danej sytuacji jest bezpieczna.

Ostatecznie najważniejsza nie jest atrakcyjność nazwy czy technologii, lecz dopasowanie sposobu postępowania do rzeczywistego stanu oka, bezpieczeństwa pacjenta i jego realnych oczekiwań.

Artykuł powstał przy współpracy z www.optegra.com.pl. Powyższe informacje należy traktować jedynie jako informacyjno-edukacyjne. Treści te, w tym zawarte w nich porady, nie mogą zastąpić bezpośredniego kontaktu ze specjalistami i nie powinny być uznawane za profesjonalną poradę.