W terenie dla gwary i obrzędów — interdyscyplinarny obóz badawczy w Wiśniowej

W listopadowy weekend małe miejscowości gminy Wiśniowa zamieniły się w pole intensywnych badań etnograficznych. To tutaj Małopolskie Centrum Kultury SOKÓŁ z Nowego Sącza zebrało lokalne opowieści, melodie i ślady dawnego gospodarowania, by uchwycić to, co w regionie unikalne.

• Badacze rozmawiali w domach, remizach i świetlicach — co udało się zebrać
• Sprawdzali, które cechy gwary jeszcze żyją — badania dialektologiczne w działaniu
• Partnerzy i lokalne wsparcie sprawiły, że terenowe działania zadziałały sprawnie

Badacze rozmawiali w domach, remizach i świetlicach — co udało się zebrać

W dniach 3–5 listopada 2025 pracownicy Działu Badań i Opracowania Zbiorów Małopolskiego Centrum Kultury SOKÓŁ prowadzili terenowe prace w miejscowościach: Wiśniowa, Lipnik, Glichów, Kobielnik, Poznachowice Dolne oraz Wierzbanowa. Zrealizowano około trzydziestu wywiadów w dwunastu lokalizacjach — część rozmów odbywała się w domach najstarszych respondentów, inne przeprowadzono w budynkach publicznych, m.in. w Gminnym Ośrodku Kultury i Sportu w Wiśniowej oraz w remizie Ochotniczej Straży Pożarnej w Wierzbanowej. 😊

W centrum zainteresowania badaczy znalazły się obrzędy pogrzebowe i weselne, zwyczaje doroczne oraz dawne praktyki rolnicze. Rozmowy dotyczyły także stroju ludowego i poczucia tożsamości lokalnej — dzięki temu zgromadzony materiał obrazował życie kulturowe miejsc na styku trzech tradycji: krakowskiej, góralskiej i lachowskiej.

Sprawdzali, które cechy gwary jeszcze żyją — badania dialektologiczne w działaniu

W części językoznawczej badacze sięgnęli po kwestionariusz dialektologiczny, co pozwoliło określić, które cechy gwary są nadal żywe, a które zanikają. Szczególną uwagę zwrócono na rozkład samogłosek nosowych — teren objęty badaniami leży na granicy tzw. myślenicko-bocheńsko-limanowskiej wyspy jednonosówkowej, czyli obszaru, gdzie doszło do fonetycznego uproszczenia systemu nosówek. Celem było precyzyjniejsze wyznaczenie północnej granicy tego zjawiska.

Prace terenowe i rozmowy z mieszkańcami dały w efekcie pokaźny materiał dokumentacyjny, użyteczny dla dalszych analiz nad językiem i kulturą regionu. Badacze podkreślają, że taka dokumentacja to krok w stronę zachowania lokalnego dziedzictwa dla przyszłych pokoleń.

Partnerzy i lokalne wsparcie sprawiły, że terenowe działania zadziałały sprawnie

Dział Badań i Opracowania Zbiorów MCK SOKÓŁ w Nowym Sączu składa podziękowania osobom i instytucjom, które pomogły w organizacji wywiadów, w tym Dyrektorowi Gminnego Ośrodka Kultury i Sportu w Wiśniowej panu Damianowi Pazdurowi oraz pracownicom tej instytucji pani Barbarze Lis i pani Joannie Juras. Badacze dziękują także wszystkim informatorom, którzy otworzyli przed nimi swoje domy i opowiedzieli o lokalnych zwyczajach.

na podstawie: Małopolskie Centrum Kultury.